Een tentoonstellingsruimte onderdeel maken van het verhaal in Museum W
Wat betekent een grens eigenlijk? Die vraag vormt het vertrekpunt van de tentoonstelling die curator Haiko Sleumer voor Museum W samenstelde. Het gaat daarbij niet alleen over landsgrenzen. Ook persoonlijke, emotionele en maatschappelijke grenzen spelen een rol: tussen privé en publiek, afstand en nabijheid, ergens bij horen en buitengesloten worden. Voor Kiki van Eijk en Joost van Bleiswijk was juist die gelaagdheid interessant. 'Het is een onderwerp dat ons raakt en dat juist in deze tijd veel vragen oproept: wat betekenen grenzen eigenlijk?' Het ontwerpersduo kreeg de opdracht om het thema ruimtelijk te vertalen. Daarbij wilden ze niet simpelweg een passende omgeving creëren voor de kunstwerken. De ruimtes moesten bezoekers zelf iets laten ervaren. 'Wanneer ga je ergens overheen? Wanneer respecteer je een grens en wanneer zoek je juist bewust het spanningsveld op? Wanneer voelt iets privé en wanneer publiek?' Het zijn vragen waarop Kiki & Joost bewust geen antwoorden geven. Ze leggen ze als het ware in de ruimtes neer.
Twijfelen bij een lijn
Dat begint al in de eerste zaal. Zwarte lijnen kruisen elkaar en één daarvan loopt dwars over de vloer. Een eenvoudige ingreep, maar zodra je ervoor staat kan er toch twijfel ontstaan. Mag je er gewoon overheen stappen? Hoort de lijn alleen bij het ontwerp of wordt er iets van je verwacht?
'In het tentoonstellingsontwerp proberen wij die vragen tastbaar te maken', vertelt Kiki. 'Elke zaal bevat een interventie die het begrip grens op een andere manier bevraagt.' Even verderop krijgt dat een heel andere vorm. In een mistige, intieme omgeving hangt een installatie van glazen kralen. Wie wil, kan erdoorheen lopen en de kralen langs het lichaam laten gaan. Wie liever afstand houdt, kan daar ook voor kiezen. 'Ook daar wordt de relatie tussen nabijheid en afstand, tussen betrokkenheid en terughoudendheid, voelbaar gemaakt', vult Joost aan. Zo krijgt iedere ruimte een eigen karakter. Soms gebeurt dat grafisch en subtiel, soms juist ruimtelijk, kleurrijk en uitgesproken. De vormgeving is daarmee veel meer dan een achtergrond voor de kunst. 'Onze interventies zien we bijna als zelfstandige installaties die een extra laag toevoegen aan de ervaring van de kunstwerken.'
Niet alles op de verwachte plek
Ook met de positie van de kunstwerken zelf spelen de ontwerpers. Een werk van de internationaal bekende fotograaf Nan Goldin bevindt zich bijvoorbeeld bewust niet centraal in een zaal, maar achter een wand. Daardoor verandert de manier waarop een bezoeker het werk tegenkomt. Tegelijkertijd ontstaat er letterlijk meer ruimte voor kunstenaars die minder bekend zijn. Ook dat raakt volgens Kiki & Joost aan het centrale thema: wie krijgt welke plek en waarom vinden we bepaalde verhoudingen eigenlijk vanzelfsprekend?
'Door de tentoonstelling heen brengen we kunstenaars met verschillende culturele en etnische achtergronden samen. Soms ontstaat er contrast, soms harmonie, maar altijd een dialoog.' Een vaste hiërarchie wilden ze vermijden. Niet één bekende naam die automatisch de ruimte domineert, maar kunstwerken die zich steeds opnieuw tot elkaar en tot hun omgeving verhouden. Daarmee beïnvloedt het ontwerp ook hoe bezoekers kijken. Soms ontdek je een werk direct, soms pas nadat je een hoek om bent gelopen. De ene ruimte nodigt uit om dichterbij te komen, terwijl een andere juist afstand creëert. 'Niets is vanzelfsprekend of volgens een vast stramien ingericht. Iedere ruimte roept een andere emotie op en stelt nieuwe vragen.'
Vrijheid om te experimenteren
Juist de vrijheid die Museum W bood, maakte de opdracht voor Kiki & Joost aantrekkelijk. Het duo kreeg ruimte om niet vanuit een traditionele museuminrichting te denken, maar eigen interventies toe te voegen. 'Die ruimte om te experimenteren en nieuwe perspectieven te onderzoeken maakt het voor ons een uitdagend en inspirerend project.' Die manier van werken sluit volgens hen ook aan bij het karakter van Museum W. 'Museum W ervaren wij als een museum met een frisse blik, dat maatschappelijke thema’s niet uit de weg gaat en openstaat voor experiment en vernieuwing.'
Met hun ontwerp hopen Kiki & Joost bovendien mensen nieuwsgierig te maken die misschien niet vanzelfsprekend een museum bezoeken. Niet door de tentoonstelling gemakkelijker uit te leggen, maar juist door de bezoeker actief bij de ervaring te betrekken. Want een grens kan in Museum W van alles zijn. Een lijn onder je voeten. Een wand die bepaalt wat je wel en niet ziet. Een object dat je lichaam raakt. Of simpelweg het gevoel dat je ergens dichterbij komt dan je gewend bent. 'De interventies in de tentoonstelling zijn nooit bedoeld als antwoord', benadrukken de ontwerpers. 'Ze vormen uitnodigingen om stil te staan, te voelen, te twijfelen en opnieuw te kijken. Naar de kunstwerken, naar de ruimte, naar anderen en misschien ook naar jezelf.' Juist daarom willen ze niet alles vooraf prijsgeven. Een bezoeker moet zelf kunnen ontdekken wat de ruimtes met hem of haar doen. 'We willen niet alles prijsgeven. Deze tentoonstelling gaat uiteindelijk over ervaren, ontdekken en je eigen positie bepalen.'
Ontwerpers met een eigen signatuur
Kiki van Eijk en Joost van Bleiswijk zijn gevestigde namen binnen het Nederlandse design. Ze leerden elkaar kennen aan Design Academy Eindhoven en werken vanuit een gezamenlijke studio en werkplaats in Eindhoven. Beiden hebben een eigen ontwerppraktijk. Van Eijk, afkomstig uit Tegelen, werkt vanuit verbeelding, intuïtie en ambacht en ontwerpt onder meer meubels, textiel, keramiek en installaties. Ze werkte voor Hermès, Google en diverse musea. Bij Van Bleiswijk staan het fysieke maakproces, constructies en krachtige vormen centraal. Zijn werk wordt wereldwijd tentoongesteld. Samen zijn ze verbonden aan Design Academy Eindhoven, waar ze Studio Thinking Hands leiden voor studenten en makers.
I Didn’t Cross the Border, the Border Crossed Me
17 oktober 2026 t/m 14 maart 2027
Museum W, Weert